Do niedawna brutalne ataki z użyciem broni palnej, materiałów wybuchowych, maczet czy noży, kojarzyły się Polakom głównie z zagranicznymi doniesieniami medialnymi. Okazuje się jednak, że podobne wydarzenia coraz częściej wywołują niepokój także w naszym kraju, szczególnie gdy ich miejscem stają się szkoły a uczestnikami społeczności uczniowskie. Pojedyncze incydenty gwałtownie poruszyły ogólnonarodową debatę na temat bezpieczeństwa, kondycji psychicznej młodzieży, a także wpływu świata cyfrowego na zachowania społeczne. Czy mamy do czynienia z chwilowym kryzysem, czy musimy zacząć liczyć się z głębokimi zmianami społecznymi, gdzie przemoc przestała być tylko marginesem spokojnej codzienności?
Brutalizacja języka i zachowania – korzenie przemocy
Przemoc wśród młodzieży nie jest zjawiskiem nowym, jednak jej współczesne formy mocno różnią się od tych sprzed dwóch-trzech dekad. Zmieniło się środowisko wychowawcze, sposób komunikacji, relacje rodzinne, a przede wszystkim oddziaływanie Internetu i mediów społecznościowych na codzienne życie młodych ludzi osiągnęła niepokojącą skalę.
Psychologowie oraz pedagodzy od lat zwracają uwagę na pogarszającą się kondycję psychiczną dzieci i nastolatków – rośnie liczba młodych osób zmagających się z depresją, zaburzeniami lękowymi, poczuciem osamotnienia i niską odpornością psychiczną. Problemy te zazwyczaj nie prowadzą do agresywnego zachowania, jednak znacząco zwiększają podatność na radykalne reakcje w sytuacjach kryzysowych. Szczególnie niebezpieczne jest połączenie kryzysu psychicznego z izolacją społeczną, brakiem wsparcia ze strony dorosłych, a także poczuciem odrzucenia przez rówieśników.
Zmieniająca się od kilkunastu lat przestrzeń komunikacji społecznej powoduje, że wielu młodych ludzi traktuje Internet jako podstawową płaszczyznę budowania relacji, zdobywania informacji i kształtowania poglądów. Media społecznościowe przyniosły wiele korzyści, ale stworzyły również środowisko, w którym agresja słowna bywa nagradzana zainteresowaniem i popularnością. Hejt, publiczne upokarzanie, cyberprzemoc czy zorganizowane akcje nękania różnych osób stały się powszechnym zjawiskiem. Granica między ostrą krytyką a nienawiścią uległa zatarciu, a brutalny język coraz częściej przenika do codziennych rozmów, szkolnych grup na komunikatorach oraz debaty publicznej.
Eksperci analizujący ostatnie przypadki gróźb i ataków w szkołach zwracają uwagę na zjawisko naśladownictwa – to tak zwany efekt domina, polegający na kopiowaniu zachowania obserwowanego w mediach, a w szczególności internetowych. Policja, po głośnych wydarzeniach na Mazowszu, jakie miały mejsce jesienią 2026 roku, odnotowała falę pogróżek publikowanych przez nastolatków w mediach społecznościowych, a część zatrzymanych tłumaczyła swoje działania żartem lub próbą zdobycia rozgłosu. Motywacje sprawców bywają różne, ale wspólnym elementem często jest chęć zwrócenia na siebie uwagi oraz mechanizm naśladownictwa. (9.10.2026, Onet, „Ataki i groźby w polskich szkołach. Ekspert: mamy silny efekt domina.”, dr. Konrad Ciesiołkiewicz).
Zachodzące przemiany kultury publicznej powodują, że młodzi ludzie dorastają w rzeczywistości silnej polaryzacji społecznej, w której agresywny język coraz częściej pojawia się nie tylko w Internecie, ale także w polityce, mediach i życiu publicznym. W rezultacie część nastolatków otrzymuje przekaz, że obrażanie przeciwników, publiczne wyśmiewanie, demonstrowanie pogardy stanowi akceptowalną formę komunikacji. Taka normalizacja agresji słownej, wzmacniana łamaniem prawa i bezkarnością polityków, nie prowadzi automatycznie do stosowania przez młodych ludzi przemocy fizycznej, ale znacząco osłabia psychiczne i społeczne bariery chroniące przed radykalnym zachowaniem.
Zastanawiający jest także coraz szerszy obraz współczesnej rodziny i rosnące problemy – wielu rodziców spędza coraz mniej czasu z dziećmi, a znaczna część funkcji wychowawczych została przejęta przez internetowych twórców działających na platformach społecznościowych. W ten sposób środowisko młodego człowieka umożliwia mu przeżywanie frustracji, poczucia krzywdy lub fascynację przemocą bez skutecznej reakcji otoczenia. Uwagę rodziny, nauczycieli i pedagogów, a także opinii publicznej zwraca dopiero spektakularny incydent, kończący się brutalnym poranieniem innych osób, a coraz częściej ich śmiercią.
Jednym z elementów wpływających na postawy młodzieży są także brutalne gry komputerowe. Chociaż badania naukowe nie potwierdziły dotychczas prostego związku przyczynowo-skutkowego między graniem a dokonywaniem aktów przemocy, to jednak mogą stanowić jeden z elementów środowiska kulturowego młodzieży. Na pewno nie są samodzielnym wyjaśnieniem złożonych procesów prowadzących do agresji, natomiast coraz częściej wskazuje się, że dużo większe znaczenie mają problemy rodzinne, doświadczenie przemocy domowej, wykluczenie społeczne, zaburzone relacje z rówieśnikami oraz wynikające z nich kryzysy psychiczne.
Źródeł obecnej brutalizacji nie należy więc szukać w jednym czynniku, lecz w synergii przemian kulturowych, wpływu środowiska cyfrowego, problemów psychicznych i osłabienia tradycyjnych mechanizmów wsparcia społecznego.
W cieniu strachu – ataki, które wstrząsnęły opinią publiczną
Brutalne zdarzenia w polskich szkołach coraz bardziej zastanawiają – w Ostrołęce uczeń klasy maturalnej ranił rannych 9 osób, w Leszczydole-Nowinach 15-lattek zabił pracownicę szkoły i ranił dwoje nauczycieli, na warszawskim Mokotowie 21-letnia uczennica raniła dwie inne dziewczyny. Stały się jednocześnie symbolem narastających obaw o bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w polskich szkołach – jednego z najbardziej poważnych problemów społecznych.
Siła społecznego oddziaływania tych wydarzeń wynikała nie tylko z ich tragicznego charakteru, ale również z faktu, że szkoły postrzegane były jako miejsca względnie bezpieczne. Informacje o uczniach i nastolatkach sięgających po noże, maczety lub inne niebezpieczne narzędzia zachwiały spokojem i stabilnością psychiczną nie tylko dzieci i młodzieży, ale także wielu rodziców. W mediach społecznościowych błyskawicznie pojawiały się komentarze wyrażające lęk, bezradność oraz przekonanie, że Polska styka się z problemem dotychczas kojarzonym głównie z zagranicznymi doniesieniami o przemocy szkolnej, a jednocześnie coraz częściej padały pytania o skalę zjawiska oraz o to, czy państwo dysponuje skutecznymi mechanizmami zapobiegania podobnym incydentom.
Napięcia wzrosło jeszcze bardziej, gdy po nagłośnieniu ataków Internet zalała fala gróźb – pojawiły się wpisy nastolatkach ze zdjęciami noży, nagraniami z zapowiedziami przemocy lub wprost sugerujące przygotowywanie kolejnych ataków. Służby podkreślały, że znaczna część tych działań miała charakter prowokacji albo nieodpowiedzialnych żartów, jednak skala zgłoszeń była na tyle duża, że Policja rozpoczęła szeroko zakrojone działania obejmujące monitoring sieci, kontrole szkół i weryfikację zgłoszeń dotyczących potencjalnych zagrożeń. Ponad 90 tysięcy funkcjonariuszy przeprowadziło kontrole 160 tysięcy placówek oświatowych, a także zatrzymano 192 osoby publikujące groźby lub podejrzewane o przygotowywanie aktów przemocy, przy czym wszczęto 106 postępowań karnych (16.10.2026, MSWiA, Odprawa MSWiA, Policji i MEN). Równolegle prowadzono setki czynności sprawdzających związanych z podejrzeniem popełnienia czynów zabronionych w środowisku internetowym.
Rozgorzała też medialna i społeczna dyskusja o roli internetu w eskalacji przemocy, która skoncentrowała się wokół zjawiska naśladownictwa, popularności brutalnych treści oraz możliwości wykorzystywania platform społecznościowych do transmitowania lub promowania agresywnych zachowań. Szczególne kontrowersje wywołały doniesienia, że jeden ze sprawców szkolnego ataku miał posiadać kamerę umożliwiającą rejestrowanie przebiegu zdarzenia. Informacja ta uruchomiła dyskusję o odpowiedzialności patostreamerów, ale jeszcze bardziej platform cyfrowych, skuteczności moderacji treści oraz konieczności szybkiego reagowania na sygnały ostrzegawcze pojawiające się w sieci.
Skala społecznego niepokoju spowodowała, że administracja państwowa została zmuszona do podjęcia działań. Obok zwołanego przez Premiera pilnego spotkania z udziałem przedstawicieli resortów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, edukację, zdrowie i cyfryzację, mającego na celu ocenę zagrożenia i wypracowanie reakcji państwa, Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zapowiedziały przygotowanie nowych procedur bezpieczeństwa dla szkół, obejmujących ćwiczenia reagowania kryzysowego, edukację w zakresie bezpieczeństwa oraz usprawnienie współpracy między szkołami a służbami.
Wydarzenia jednak pokazały, że problem przemocy z użyciem niebezpiecznych narzędzi dotyczy całego społeczeństwa, wpływa na poczucie bezpieczeństwa rodzin, funkcjonowanie szkół oraz kierunki polityki państwa. Jednocześnie ujawniły coraz większy problem, że współczesne zagrożenia związane są w ogromnym stopniu z przestrzenią cyfrową, gdzie informacje, emocje, plotki i groźby rozprzestrzeniają się znacznie szybciej niż możliwości ich weryfikacji i neutralizacji.
Spirala przemocy – szanse i możliwości odwrócenia trendu zagrożeń
Biorąc pod uwagę, że źródła obecnego kryzysu bezpieczeństwa mają charakter społeczny, kulturowy i psychologiczny, również odpowiedź na niego nie może ograniczać się wyłącznie do zaostrzenia środków bezpieczeństwa. Doświadczenia innych państw pokazują, że same procedury, kontrole czy działania służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo mogą ograniczać skutki zagrożenia, ale w praktyce nie usuwają jego przyczyny. W przypadku Polski konieczne wydają się działania równocześnie na kilku poziomach: wychowawczym, edukacyjnym, zdrowotnym oraz prawnym.
Obszarem wymagającym jak najszybszych zmian jest odbudowa kultury komunikacji społecznej. Agresywny język stał się powszechnym elementem wyjątkowo agresywnej retoryki wielu, szczególnie prawicowych polityków, dyskusji internetowych, a także medialnych debat. Młodzi ludzie obserwują więc rzeczywistość, w której obrażanie przeciwników, publiczne ośmieszanie czy stosowanie nawet gróźb słownych właściwie nie spotyka się z natychmiastową reakcją otoczenia, co prowadzi do tego, że lawinowo obniża się społeczna wrażliwość na przemoc werbalną. Tymczasem badania psychologiczne od dawna wskazują, że przemoc fizyczna najczęściej poprzedzana jest procesem przyzwyczajania do agresji słownej oraz dehumanizacji drugiego człowieka. Dlatego to przede wszystkim szkoły powinny większy nacisk położyć na edukację emocjonalną, kształcenie umiejętności rozwiązywanie konfliktów oraz rozwijanie kompetencji społecznych, które pozwalają radzić sobie z frustracją bez uciekania się do agresji.
Jednocześnie coraz bardziej widać, jak wielką rolę odgrywa system wsparcia psychologicznego. Eksperci związani ze zdrowiem psychicznym przez wiele lat alarmowali, że liczba dzieci i młodzieży wymagających pomocy rośnie szybciej niż możliwości systemu jej udzielania. Wielomiesięczne kolejki do specjalistów, przeciążonych psychologów szkolnych oraz trudności w szybkim rozpoznawaniu sytuacji kryzysowych powodują, że pomoc udzielana jest tylko nielicznym młodym ludziom. Skuteczna profilaktyka wymaga jednak nie tylko zwiększenia liczby specjalistów, ale także lepszej współpracy między szkołą, rodziną, poradniami i instytucjami społecznymi. Im wcześniej bowiem zostaną zauważone sygnały ostrzegawcze, tym większa może być szansa na zapobieżenie tragedii.
Kolejnym obszarem wymagającym natychmiastowej poprawy jest edukacja cyfrowa połączona z ograniczeniem przez operatorów możliwości publikowania niepokojących treści. Internet w wielu przypadkach pełni rolę wzmacniacza emocji, dezinformacji oraz kreowania niebezpiecznych wzorców zachowania. Współczesna edukacja nie może więc ograniczać się wyłącznie do nauki korzystania z technologii, ale powinna obejmować także rozpoznawanie manipulacji, odpowiedzialność za publikowane treści, świadomość konsekwencji prawnych oraz umiejętność reagowania na cyberprzemoc. Dowodem na słuszność takiego podejścia są komunikaty Policji, w których zwracała ona uwagę, że po nagłośnieniu ataków w szkołach znacząco wzrosła liczba gróźb publikowanych w sieci, a funkcjonariusze musieli prowadzić działania związane z monitorowaniem Internetu oraz identyfikacją autorów tego rodzaju treści.
Państwo powinno także dalej rozwijać systemy bezpieczeństwa w szkołach, przede wszystkim po to, aby zwiększyć gotowość placówek do reagowania na zagrożenia, ale jednocześnie nie prowadzić do tworzenia atmosfery permanentnego strachu. Nie chodzi tylko o środki techniczne, lecz przede wszystkim o jasne procedury na wypadek sytuacji kryzysowych, regularne ćwiczenia oraz sprawny przepływ informacji pomiędzy dyrekcjami szkół a służbami. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji już zapowiedziały wdrażanie odpowiednich procedur oraz programów dotyczących bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych.
Odrębną kwestią jest skuteczniejsze przeciwdziałanie przemocy w przestrzeni cyfrowej – szybsze usuwanie treści propagujących agresję, gróźb oraz materiałów mogących zachęcać do naśladownictwa brutalnego zacchowania. Państwo powinno dysponować bardziej efektywnymi instrumentami współpracy z platformami internetowymi w zakresie identyfikowania niebezpiecznych treści, jak również możliwościami prawnego nacisku na oporne firmy. Jednocześnie sprawą niezwykle istotną wciąż pozostaje zachowanie równowagi pomiędzy potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa i kontroli treści niebezpiecznych a ochroną wolności słowa.
Fundamentalną sprawą są jednak rozwiązania służące wzmacnianiu relacji rodzinnych, procesów wychowawczych w szkołach, a także wspólnot lokalnych. Żadne rozwiązania prawne nie zastąpią bowiem zainteresowania rodziców codziennymi problemami dzieci, obecności nauczycieli potrafiących dostrzec sygnały ostrzegawcze oraz środowiska rówieśniczego opartego na wzajemnym szacunku. Najskuteczniejszą ochroną przed radykalizacją, przemocą i izolacją pozostają silne więzi społeczne – jeżeli młody człowiek będzie miał poczucie, że się go zauważa, wysłuchuje oraz zapewnia mu bezpieczeństwo, w znacznie mniejszym stopniu będzie chciał ryzykować wejściem na drogę agresji i przestępstwa.
Bezpieczeństwo społeczne w Polsce, a w szczególności bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w szkołach zależy nie od jednego spektakularnego programu czy nowelizacji przepisów, lecz od zdolności państwa i społeczeństwa do długofalowego działania. Ograniczenie brutalizacji życia publicznego wymaga jednak nie tylko skutecznych służb i procedur, siły prawa i konsekwencji wobec przestępców, ale również, a może przede wszystkim odbudowy odpowiedzialności za słowo, większej troski o zdrowie psychiczne oraz stworzenia warunków, w których młodzi ludzie będą mieli poczucie bezpieczeństwa, sprawczości i społecznego wsparcia. Kluczowe będzie więc inwestowanie w wychowanie oraz w zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, edukację społeczną i budowanie kultury dialogu. Od skuteczności tego rodzaju działań zależy, czy obecny kryzys będzie tylko przejściowym ostrzeżeniem, czy ignorowanie problemów oraz wieloletnie zaniedbania staną się początkiem trwałego upadku bezpieczeństwa społecznego. [IP]
Dziękuję, że przeczytałaś/przeczytałeś mój artykuł. Jeżeli chcesz być informowana/informowany o nowych publikacjach, polub i obserwuj profil IKONA.press na portalach Bluesky + Facebook + Linkedin.
