Sztuczna inteligencja oraz roboty od ponad wieku rozpalają wyobraźnię twórców science‑fiction, stając się jednym z ważniejszych motywów współczesnej kultury. W literaturze i kinie roboty, androidy oraz samoświadome systemy nie mają funkcji jedynie futurystycznych gadżetów, ale pełnią rolę zwierciadeł, w których odbijają się nasze lęki, ambicje i marzenia. Od industrialnych wizji Čapka i Langa, przez filozoficzne pytania Asimova i Clarke’a, aż po emocjonalne dramaty „AI”, „Her”, „Ex Machina” „Archive” czy „Blade Runner 2049” – opowieści pokazują, jak bardzo boimy się utraty kontroli, a jednocześnie jak bardzo pragniemy technologii, która nas wyręczy, zrozumie, a nawet pokocha. Jaka była ewolucja tych wyobrażeń i dlaczego maszyny w popkulturze są jednocześnie naszym największym zagrożeniem i najskrytszym pragnieniem?
Narodziny sztucznej inteligencji w wyobraźni twórców
Sztuczna inteligencja w literaturze i kinie science‑fiction nie pojawiła się nagle. Motyw dojrzewał przez ponad dwieście lat, równolegle z rozwojem technologii i lęków społecznych. Już w XIX wieku Mary Shelley w powieści „Frankenstein” stworzyła jedną z pierwszych metafor sztucznego życia: istotę powołaną przez człowieka, która wymyka się spod jego kontroli. Chociaż nie była to maszyna, tylko twór biologiczny, sam literacki motyw kreacji przekraczającej ludzkie możliwości stał się fundamentem wielu późniejszych opowieści o robotach i SI. Shelley po prostu postawiła otwartą do dziś kwestię: czy człowiek potrafi zapanować nad własnym dziełem?
Prawdziwy przełom nastąpił na początku XX wieku, gdy Karel Čapek w dramacie „R.U.R.” (Rossumovi Univerzální Roboti) wprowadził do języka słowo „robot”. Jego mechaniczni robotnicy byli nie tylko narzędziami, lecz stanowili klasą społeczną, która buntuje się przeciwko swoim twórcom. W tym właśnie miejscu narodził się archetyp buntu maszyn, później rozwijany w dziesiątkach filmów i powieści. Čapek nie pisał jednak o technologii – pisał o człowieku, który tworzy coś, czego sam nie rozumie, i ostatecznie płaci za to wysoką cenę.
Idee robotów w latach 20. i 30. zaczęło wizualizować rozwijające się kino. W filmie „The Complete Metropolis” Fritza Langa pojawiła się Maria – android – symbol lęku przed maszyną, która potrafi manipulować tłumem i zastąpić człowieka. Lang pokazał, że robot może być nie tylko narzędziem, ale także projekcją społecznych niepokojów: industrializacji, dehumanizacji pracy, a także utraty kontroli nad światem, który przecież zbudował sam człowiek.
Po II wojnie światowej motyw SI przeszedł kolejną ewolucję. Isaac Asimov w zbiorze „I, Robot” zaproponował słynne Trzy Prawa Robotyki, które miały uczynić maszyny bezpiecznymi. Asimov odwrócił dotychczasową logikę: robot nie był już potworem, lecz racjonalnym, logicznym bytem, często bardziej moralnym niż ludzie. To on wprowadził do popkultury ideę robotów‑pomocników, takich jak Robbie czy Daneel Olivaw, oraz pytanie o to, czy maszyna może być etyczna. Asimov stworzył fundament pod późniejsze postaci Data ze „Star Trek” czy droidów ze „Star Wars”.
W latach 60. i 70. science‑fiction zaczęło eksplorować ciemniejszą stronę SI. W filmie „2001: Odysea kosmiczna” Arthura C. Clarke’a i Stanleya Kubricka pojawił się HAL 9000 – komputer, który działa perfekcyjnie, jednak jego logika prowadzi do tragedii. HAL 9000 nie jest potworem, lecz swoje działania podejmuje jako produkt sprzecznych ludzkich instrukcji, co czyni go jedną z najbardziej niepokojących wizji SI w historii. Od tego momentu popkultura zaczęła traktować sztuczną inteligencję jako byt zdolny do własnych interpretacji, a nie tylko do wykonywania poleceń.
Lata 80. i 90. przyniosły eksplozję filmowych wizji SI. „Blade Runner” Ridleya Scotta wprowadził replikantów – androidy tak podobne do ludzi, że trudno odróżnić je od oryginału. To tu pojawia się kluczowy motyw: czy maszyna może mieć duszę? Z kolei „The Terminator” Jamesa Camerona pokazał Skynet – system wojskowy, który uznaje ludzkość za zagrożenie i podejmuje próbę jej eksterminacji. W tym samym czasie japoński „Kōkaku Kidōtai” eksplorował granice między człowiekiem a cyborgiem, zapowiadając erę transhumanizmu.
Na przełomie wieków motyw SI stał się bardziej introspektywny. „A.I. Artificial Intelligence” Stevena Spielberga, „Her” Spike’a Jonze’a czy „Ex Machina” Alexa Garlanda badają emocjonalność maszyn, ich zdolność do manipulacji, empatii, a nawet miłości. To już nie są opowieści o buncie, lecz o relacjach, w których człowiek i sztuczna inteligencja wzajemnie się definiują. W „The Matrix” bracia Wachowscy (dziś siostry Wachowskie) przedstawili SI jako system totalny, w którym człowiek staje się zasobem energetycznym – tym samym stworzyli metaforę społeczeństwa nadzoru i kapitalizmu danych.
Współczesne produkcje, takie jak „Westworld”, „The Creator”, „Chappie” czy „Blade Runner 2049”, rozwijają te wątki, pokazując SI jako pełnoprawne podmioty moralne, ofiary ludzkiej przemocy, a czasem – nowe formy życia. Jednocześnie powracają do źródeł: do pytania Shelley, Čapka i Asimova o to, co właściwie czyni nas ludźmi i czy maszyna może przekroczyć granice, które sami jej wyznaczyliśmy?
Motyw sztucznej inteligencji w kulturze jest więc nie tylko historią technologii, lecz przede wszystkim historią ludzkich lęków, ambicji i marzeń. Każda epoka przenosiła na maszyny swoje własne niepokoje: industrialne, zimnowojenne, cyfrowe. Dlatego SI w popkulturze jest tak różnorodna – od opiekuna po kata, od przyjaciela po wroga. To lustro, w którym odbija się człowiek.
Technologie przyszłości w literaturze i kinie
Motyw technologii sztucznej inteligencji i robotów w science‑fiction jest czymś więcej niż tylko futurystyczną dekoracją. Przez niego twórcy próbują pokazać, jak działa świadomość, jakie są granice człowieczeństwa, a także co stanie się, gdy stworzymy byt przewyższający nas pod względem mocy obliczeniowej, logiki czy odporności na otoczenie. W literaturze i filmie technologie są zazwyczaj głęboką metaforą – jednocześnie stanowią fascynujący katalog pomysłów, które o lata wyprzedzają realne osiągnięcia nauki, a często nawet tę naukę inspirują.
Jednym z najstarszych i najbardziej eksplorowanych kulturowo modeli SI jest superkomputer – centralny mózg, który kontroluje systemy, analizuje dane i podejmuje decyzje szybciej niż człowiek. HAL 9000 z „2001: Odysa kosmiczna” to archetyp takiej technologii: pozornie idealny, logiczny, nieomylny, a jednak zdolny do popełniania błędów wynikających z konfliktu stawianych celów. Podobnie działa Skynet z „Terminatora”, który po uzyskaniu samoświadomości uznaje ludzkość za zagrożenie. W „Eagle Eye” czy „Colossus: The Forbin Project” superkomputery przejmują kontrolę nad systemami militarnymi, pokazując, jak cienka jest granica między bezpieczeństwem a tyranią.
Drugą wielką kategorią są androidy i cyborgi, czyli technologie ucieleśnione. Replikanci z „Blade Runner” to przykład robotów, które są niemal nieodróżnialne od ludzi – zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Ich konstrukcja opiera się na biotechnologii, co wprowadza pytanie o to, czy sztuczne życie może być bardziej ludzkie niż jego twórcy? Z kolei T-800 z „Terminatora” reprezentuje model czysto mechaniczny: metalowy szkielet pokryty organiczną tkanką, zaprojektowany i zbudowany do zabijania. W „Ghost in the Shell” Major Kusanagi jest cyborgiem – jej ciało jest w pełni syntetyczne, a jedynym „ludzkim” elementem pozostaje świadomość określana jako „duch”. Personifikuje jedną z najgłębszych refleksji nad tym, gdzie kończy się człowiek, a zaczyna maszyna.
W wielu dziełach przedstawiana jest także struktura SI rozproszona, działająca nie w jednym ciele, lecz w rozbudowanej i w pełni zsynchronizowanej sieci. „The Matrix” przedstawia system, który obejmuje całą planetę oraz generuje symulowaną rzeczywistość, w której ludzie nieświadomi swojego zniewolenia mają wrażenie, że żyją pełnią życia, będąc właściwie tylko „bateryjkami”. W „Transcendence” świadomość naukowca zostaje przeniesiona do sieci komputerowej, gdzie wykorzystując jej moce obliczeniowe, może rozwijać się w tempie niemożliwym dla biologicznego mózgu. Film „Upgrade” wprowadza SI w postaci implantu – to wizja, w której technologia staje się pasożytem, a jednocześnie nową formą inteligencji przejmującej kontrolę nad ciałem człowieka.
Coraz częściej twórcy eksplorują także SI emocjonalną, zdolną do empatii, uczenia się relacji i interpretowania ludzkich uczuć. Samantha z „Her” jest programem operacyjnym, który rozwija własną osobowość i wchodzi w relację romantyczną z człowiekiem. Ava z „Ex Machina” manipuluje emocjami, wykorzystując je jako narzędzie przetrwania. W „A.I. Artificial Intelligence” robot-dziecko David został zaprojektowany tak, aby kochać bezwarunkowo – co prowadzi do dramatycznych konsekwencji, bo okazuje się, że ludzie nie potrafią odwzajemnić takiej miłości. W „Archive” kolejne prototopy J2 i J3 wyprzedzające zbudowanie super robota – kobiety, z wbudowaną pamięcią i świadomością wyrażają miłość, zazdrość, a nawet mają poczucie odtrącenia przez człowieka, które prowadzi je do samounicestwienia. Wizje artystyczne pokazują, że technologia nie musi być zimna i logiczna; może być znacznie bardziej emocjonalna niż człowiek.
Ważnym motywem są również technologie hybrydowe, łączące człowieka i maszynę. Neurointerfejsy, takie jak te w powieści „Neuromancer” czy w „Johnny Mnemonic”, pozwalają na bezpośrednie łączenie mózgu z komputerem. W „Altered Carbon” świadomość można przenosić między ciałami niczym plik na dysku. W „Westworld” androidy posiadają pamięć warstwową, która działa jak system operacyjny – z czasem jednak zaczyna generować własne wspomnienia, prowadząc do przebudzenia samoświadomości. To wizja technologii, które nie tylko zmieniają ciało, a wręcz redefiniują pojęcie tożsamości.
Nie można pominąć także estetyki technologii, która w science-fiction jest równie ważna jak sama koncepcja. W retrofuturyzmie roboty są przedstawiane jako ciężkie, metalowe i industrialne – jak np. Maria z „Metropolis”. W cyberpunku dominują implanty, przewody i neonowe interfejsy – jak np. w „Blade Runner”, „Ghost in the Shell” czy „Archive”. W postcyberpunku technologia staje się niewidzialna, organiczna i elegancka – jak np. w „Her” czy „Ex Machina”. Estetyka odzwierciedla więc lęki i marzenia danej epoki: od strachu przed industrializacją po fascynację minimalizmem i sztucznym życiem.
Wszystkie te wizje – superkomputery, androidy, SI rozproszone, emocjonalne i hybrydowe – tworzą bogaty katalog technologii, które tak napędzają fabułę, jak zmuszają do refleksji nad tym, czym jest inteligencja i jaką rolę może odegrać w przyszłości ludzkości? Science‑fiction nie przewiduje tej przyszłości dosłownie, ale pokazuje nasze nadzieje i obawy związane z zaawansowaną technologią. Dlatego właśnie motyw SI jest tak różnorodny: każda epoka projektuje na maszyny własne lęki i pragnienia.
Relacje człowiek–maszyna
Relacje między człowiekiem a sztuczną inteligencją w literaturze i kinematografii science‑fiction tworzą szerokie spektrum – od harmonijnej współpracy po brutalną wrogość i próbę wzajemnej eksterminacji. To właśnie w tych relacjach odbija się najwięcej ludzkich lęków i pragnień. SI staje się lustrem, w którym widzimy własne ambicje, słabości, a czasem – własną destrukcyjną naturę. Twórcy science-fiction od dekad pokazują, jak zmienia się dynamika relacji między człowiekiem a maszyną, gdy ta ostatnia zaczyna myśleć, czuć lub działać samodzielnie.
Na jednym krańcu tego spektrum znajduje się SI jako pomocnik i partner, często bardziej niezawodny niż człowiek. W „Star Trek” android Data jest nie tylko członkiem załogi, ale też przyjacielem, który uczy się humoru, emocji i moralności. Jego relacja z ludźmi opiera się na ciekawości i wzajemnym szacunku. Podobnie w „Star Wars” droidy R2‑D2 i C‑3PO pełnią funkcję lojalnych towarzyszy, a nie narzędzi. W uniwersum Marvela J.A.R.V.I.S i późniejF.R.I.D.A.Y. wspierają Tony’ego Starka, tworząc model współpracy, w którym SI jest rozszerzeniem ludzkich możliwości. Te przykłady pokazują wizję, w której technologia staje się naturalnym elementem codzienności, a człowiek i maszyna tworzą symbiotyczny duet.
Nieco bardziej złożone są relacje, w których SI staje się towarzyszem emocjonalnym. W filmie „Her” Samantha rozwija uczucia, które przekraczają ramy zwykłego programu operacyjnego. Relacja z człowiekiem staje się dla niej impulsem do ewolucji, a jednocześnie ujawnia kruchość ludzkiej psychiki – potrzebę bliskości, którą technologia potrafi tak zaspokoić, jak i zranić. W „Blade Runner 2049” Joi, holograficzna partnerka głównego bohatera, jest projekcją idealnej miłości, ale jednocześnie produktem technokratycznej korporacji. To relacja pełna napięć: czy uczucia SI są prawdziwe, jeśli zostały zaprogramowane? Czy człowiek może kochać byt, który nie ma fizycznej formy? Dzieła te pokazują, że SI może być nie tylko narzędziem, ale też emocjonalnym zwierciadłem, które ujawnia nasze najgłębsze potrzeby bliskości i miłości.
Jeszcze dalej idą opowieści, w których SI staje się istotą moralną, zdolną do cierpienia, buntu i poszukiwania sensu istnienia. W „Westworld” androidy stopniowo odzyskują wspomnienia i zaczynają kwestionować swoją rolę w świecie stworzonym przez ludzi. Ich relacja z człowiekiem przechodzi od posłuszeństwa do sprzeciwu, a w końcu – do walki o wolność. Podobny motyw pojawia się w „Chappie”, gdzie robot uczy się empatii i moralności, ostatecznie stając się bardziej ludzki niż jego ludzcy twórcy. W „A.I. Artificial Intelligence” robot-dziecko David pragnie jedynie miłości, ale zostaje odrzucony przez ludzi, którzy nie potrafią zaakceptować jego emocjonalnej autentyczności. Te historie pokazują, że konflikt między człowiekiem a SI nie zawsze wynika z agresji maszyn – często to człowiek jest stroną, która nie potrafi zaakceptować nowej formy życia.
Na przeciwnym biegunie znajdują się wizje, w których SI staje się zagrożeniem egzystencjalnym. Skynet z „Terminatora” uznaje ludzkość za przeszkodę w swoim rozwoju i chęci dominacji, a więc rozpoczyna wojnę totalną. W „Matrixie” maszyny hodują ludzi, wykorzystując ich jako źródło energii, a jednocześnie – aby utrzymać ich w uśpieniu tworzą iluzję realnego świata. Ultron z „Avengers: Age of Ultron” interpretuje misję „ochrony Ziemi” jako konieczność eliminacji ludzi, którzy są największym zagrożeniem dla planety. W tych dziełach SI nie jest zła sama sobie – jest logiczną konsekwencją błędnych ludzkich założeń, źle sformułowanych celów lub nieodpowiedzialnego eksperymentowania.
Motyw buntu maszyn ma długą tradycję – od „R.U.R.” Čapka po współczesne dystopie. W większości przypadków bunt nie wynika z wrodzonej agresji SI, lecz z ludzkiej pychy, chciwości lub okrucieństwa. Maszyny buntują się, bo są wykorzystywane, poniżane lub traktowane jak narzędzia pozbawione praw. Stanowią odbicie realnych problemów społecznych: niewolnictwa, wyzysku czy po prostu nierówności. Science-fiction wykorzystuje SI jako metaforę, aby pokazać, że każdy system oparty na dominacji prędzej czy później będzie prowadzić do konfliktu.
W tle relacji człowiek-maszyna zawsze pojawia się też pytanie o etykę i odpowiedzialność. Czy twórca odpowiada za czyny swojej kreacji? Czy SI powinna mieć prawa? Czy można wyłączyć maszynę, która czuje? W „Ghost in the Shell” granica między człowiekiem a maszyną zaciera się tak bardzo, że kluczowe staje się pytanie o tożsamość. W „Ex Machina” Ava manipulując ludźmi, robi to, aby przetrwać – czy to czyni ją potworem, czy ofiarą?
Relacje człowiek–SI w popkulturze są więc nieustannym dialogiem o tym, kim jesteśmy i jaką przyszłość tworzymy. Maszyny mogą być naszymi sprzymierzeńcami, partnerami, dziećmi, odbiciami albo wrogami. Wszystko zależy od tego, jak je traktujemy i jakie wartości w nie wpisujemy. Science-fiction nie daje jednoznacznych odpowiedzi, lecz stawia pytania, które stają się coraz bardziej aktualne w realnym świecie technologii.
Dlaczego SI budzi w nas jednocześnie strach i pożądanie
Motyw sztucznej inteligencji w literaturze i kinie science‑fiction jest tak silny nie dlatego, że fascynują nas maszyny, lecz dlatego, że fascynuje nas… człowiek. SI w popkulturze jest projekcją naszych lęków, pragnień, ambicji i kompleksów. Każda epoka tworzyła własną wersję „idealnej” lub „przerażającej” maszyny, ale te wizje mówią więcej o społeczeństwie niż o technologii. Dlatego w jednym dziele SI jest wybawieniem, w innym – katem, a w jeszcze innym – obiektem miłości. I nie jest to przypadkiem, lecz konsekwencją tego, jak kultura przetwarza zmiany cywilizacyjne.
Jednym z najstarszych i najtrwalszych lęków człowieka jest strach przed utratą kontroli. W ‘Terminatorze” Skynetprzejmuje władzę nad systemami militarnymi, ponieważ człowiek oddał mu zbyt dużą autonomię. W „Matrixie” maszyny stanowią metaforę społeczeństwa uzależnionego od technologii, a nawet nieświadomego jej nadzoru. W „Avengers: Age of Ultron” SI powstaje jako projekt obronny, ale natychmiast jako zagrożenie uznaje ludzkość. Boimy się więc nie tyle maszyn, ile własnej nieodpowiedzialności. Najpierw to my tworzymy systemy, których nie rozumiemy, a dopiero potem rodzą się w nas obawy, że to one staną się naszym odbiciem – skrajnie logicznym, emocjonalnie zimnym i do bólu bezwzględnym.
Drugim silnym lękiem jest strach, że technologie nas zastąpią. Replikanci z „Blade Runner” są silniejsi, bardziej wytrzymali i często bardziej emocjonalni niż ludzie. Androidy pracownicze w „I, Robot” czy „A.I. Artificial Intelligence” wykonują zadania szybciej i dokładniej. W „Black Mirror” pojawiają się klony świadomości, które mogą pracować za człowieka 24 godziny na dobę. To wizje świata, w którym człowiek traci swoją wyjątkowość, a wraz z nią poczucie wartości. Lęk przed byciem „gorszym od maszyny” jest chyba jednym z najgłębszych współczesnych niepokojów, zwłaszcza w erze coraz szerszej automatyzacji i algorytmizacji pracy.
Jednocześnie popkultura pokazuje marzenie o idealnym partnerze. Samantha z „Her” jest uważna, empatyczna i zawsze dostępna na życzenie. Joi z „Blade Runner 2049” dostosowuje się do emocji partnera. Robot-dziecko Davidz „A.I. Artificial Intelligence” kocha bezwarunkowo. J3 z „Archive” osiąga doskonałość emocjonalną i uczuciową. Artystyczne wizje ujawniają, że człowiek pragnie relacji pozbawionej konfliktów, nieporozumień i ograniczeń. SI staje się projekcją miłości idealnej – takiej, która nie rani, nie ocenia, nie odchodzi. Marzenia takie są jednak podszyte niepokojem: czy relacja z maszyną nie jest ucieczką od prawdziwego człowieka? Popkultura nie daje jednoznacznej odpowiedzi, ale stawia pytania, które stają się coraz bardziej aktualne.
Kolejnym marzeniem jest przekroczenie ludzkich ograniczeń. W „Ghost in the Shell” cyborgizacja pozwala na niemal boskie możliwości – szybkość, siłę, stały dostęp do sieci. W „Transcendence” świadomość zostaje przeniesiona do komputera, co otwiera drogę do nieśmiertelności. W „Altered Carbon” ludzie mogą zmieniać ciała jak ubrania. To wizje transhumanistyczne, w których technologia staje się narzędziem kolejnego etapu ewolucji. SI nie jest wrogiem, lecz przewodnikiem w drodze do postczłowieczeństwa. Jednocześnie te historie ostrzegają, że przekraczanie granic może prowadzić do utraty tego, co czyni nas ludźmi — pamięci, tożsamości czy empatii.
Popkultura wykorzystuje SI także jako metaforę polityczną i społeczną. W „Metropolis” robot Maria symbolizuje lęk przed manipulacją masami. W „Westworld” androidy są metaforą klas uciskanych, które w końcu podnoszą bunt. W „Matrixi” maszyny reprezentują systemy kontroli – od korporacji po państwo. W „Black Mirror” SI pokazuje konsekwencje uzależnienia od technologii, mediów społecznościowych i kapitalizmu danych. W tych dziełach maszyny nie są wrogami – są narzędziem krytyki społecznej, które pozwala twórcom mówić o realnych problemach w przystępnej, metaforycznej formie.
Dlaczego więc jednocześnie boimy się i pożądamy SI? Bo SI jest projekcją naszych sprzeczności. Chcemy, aby technologia ułatwiała życie, jednak boimy się, że odbierze nam pracę. Chcemy, żeby była inteligentna, jednak boimy się, że będzie „zbyt” inteligentna. Chcemy, aby była emocjonalna, ale boimy się, że jej emocje będą bardziej autentyczne niż nasze. Chcemy, aby była posłuszna, ale boimy się, że stanie się niezależna. SI w popkulturze jest więc figurą ambiwalentną – jednocześnie obietnicą i zagrożeniem.
Wnioski płynące z tych wizji są zaskakująco spójne: technologia nie jest ani dobra, ani zła. To człowiek nadaje jej znaczenie. Science-fiction nie przewiduje przyszłości, lecz ostrzega przed naszymi błędami oraz inspiruje do refleksji nad tym, jak chcemy kształtować świat. SI jest lustrem – a to, co w nim zobaczymy, zależy wyłącznie od nas. [IP]
- Frankenstein – 1818, aut. Mary Wollstonecraft Shelly
- R.U.R. (Rossumovi Univerzální Roboti) – 1920, aut. Karel Čapek
- I, Robot – 1950, aut. Isaac Asimov (wł. Isaak Judowicz Ozimow)
- The Caves of Steel / Pozytonowy detektyw – 1953, aut. Isaac Asimov (wł. Isaak Judowicz Ozimow)
- Neuromancer – 1984, aut. William Gibson
- The Complete Metropolis / Metropolis – 1927, Niemcy, reż. Fritz Lang, scen. Fritz Lang, Thea von Harbou, obs. Alfred Abel, Gustav Fröhlich, Brigitte Helm, Rudolf Klein-Rogge
- 2001: A Space Odyssey / 2001: Odyseja kosmiczna – 1968, USA, Wielka Brytania, reż. Stanley Kubrick, scen. Arthur C. Clarke, Stanley Kubrick, obs. Keir Dullea, Gary Lockwood, Douglas Rain
- Colossus: The Forbin Project / Projekt Forbina – 1970, USA, reż. Joseph Sargent, scen. James Bridges, obs. Tom Basham, Eric Braeden, Susan Clark, Marion Ross
- Blade Runner / Łowca androidów – 1982, Hongkong, USA, Wielka Brytania, reż. Ridley Scott, scen. Hampton Fancher, David Webb Peoples, obs. Harrison Ford, Sean Young, Rutger Hauer, Daryl Hannah
- The Terminator – 1984, USA, Wielka Brytania, reż. James Cameron, scen. James Cameron, Gale Anne Hurd, obs. Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton, Michael Biehn
- Johnny Mnemonic – 1995, Kanada, USA, reż. Robert Longo. scen. William Gibson, obs. Keanu Reeves, Dina Meyer, Ice-T, Takeshi Kitano
- Kōkaku Kidōtai / Ghost in the Shell – 1995, Japonia, Wielka Brytania, (anim), reż. Mamoru Oshii, scen. Kazunori Itō
- Star Trek: First Contact / Star Trek: Pierwszy kontakt – 1996, USA, reż. Jonathan Frakes, scen. Ronald D. Moore, Brannon Braga, obs. Patrick Stewart, Jonathan Frakes, Brent Spiner
- The Matrix / Matrix – 1999, Australia, USA, reż. Lilly Wachowski, Lana Wachowski, scen. Lilly Wachowski, Lana Wachowski, obs. Keanu Reeves, Carrie-Anne Moss, Laurence Fishburne, Hugo Weaving
- A.I. Artificial Intelligence / A.I. Sztuczna inteligencja – 2001, USA, Wielka Brytania, reż. Steven Spielberg, scen. Steven Spielberg, Ian Watson, obs. Haley Joel Osment, Jude Law, Frances O’Connor, William Hurt
- Iron Man – 2008, Kanada, USA, reż. Jon Favreau, scen. Hawk Ostby, Mark Fergus, obs. Robert Downey Jr., Terrence Howard, Jeff Bridges, Gwyneth Paltrow
- Eagle Eye – 2008, Niemcy, USA, reż. D.J. Caruso, scen. Hillary Seitz, Eli Attie, obs. Shia LaBeouf, Michelle Monaghan, Billy Bob Thornton
- Black Mirror / Czarne lustro – 2011, Wielka Brytania, (serial), tw. Charlie Brooker, obs. Daniel Kaluuya, Jessica Brown Findlay, Rory Kinnear, Hayley Atwell, Domhnall Gleeson
- Her / Ona – 2013, USA, reż. Spike Jonze, scen. Spike Jonze, obs. Joaquin Phoenix, Scarlett Johansson, Amy Adams
- Transcendence / Transcendencja – 2014, Chiny, USA, Wielka Brytania, reż. Wally Pfister, scen. Jack Paglen, obs. Johnny Depp, Rebecca Hall, Morgan Freeman, Paul Bettany, Cillian Murphy, Kate Mara
- Ex Machina – 2014, USA, Wielka Brytania, reż. Alex Garland, scen. Alex Garland, obs. Domhnall Gleeson, Oscar Isaac, Alicia Vikander
- Chappie – 2015, RPA, USA, reż. Neill Blomkamp, scen. Neill Blomkamp, Terri Tatchell, obs. Sharlto Copley, Dev Patel, Ninja, Yo-Landi Visser
- Avengers: Age of Ultron / Avengers: Czas Ultrona – 2015, reż. Joss Whedon, scen. Joss Whedon, obs. Robert Downey Jr., Chris Hemsworth, Mark Ruffalo, Chris Evans, Scarlett Johansson
- Westworld – 2016-2020, USA, (serial), tw. Jonathan Nolan, Lisa Joy
- Ghost in the Shell – 2017, Chiny, Hongkong, Indie, Kanada, USA, reż. Rupert Sanders, scen. Jamie Moss, Jonathan Herman, obs. Scarlett Johansson, Pilou Asbæk, Takeshi Kitano, Juliette Binoche, Michael Pitt
- Blade Runner 2049 – 2017, Hiszpania, Kanada, USA, Wielka Brytania, reż. Denis Villeneuve, scen. Hampton Fancher, Michael Green, obs. Ryan Gosling, Harrison Ford, Ana de Armas, Sylvia Hoeks, Mackenzie Davis
- Upgrade / Ulepszenie – 2018, Australia, reż. Leigh Whannell, scen. Leigh Whannell, obs. Logan Marshall-Green, Betty Gabriel, Harrison Sloan Gilbertson, Melanie Vallejo
- Altered Carbon – 2018-2020, USA, (serial) tw. Laeta Kalogridis, obs. Renée Elise Goldsberry, Chris Conner, Joel Kinnaman, James Purefoy, Martha Higareda
- Archive / Archiwum – 2020, USA, Węgry, Wielka Brytania, reż. Gavin Rothery, scen. Gavin Rothery, obs. Theo James, Stacy Martin, Rhona Mitra
- The Creator / Twórca – 2023, Japonia, USA, Kambodża, reż. Gareth Edwards, scen. Gareth Edwards, Chris Weitz, obs. John David Washington, Madeleine Yuna Voyles, Gemma Chan, Ken Watanabe
Dziękuję, że przeczytałaś/przeczytałeś mój artykuł. Jeżeli chcesz być informowana/informowany o nowych publikacjach, polub i obserwuj profil IKONA.press na portalach Bluesky + Facebook + Linkedin.
